www.logopedie-oost.nl

• SPRAAK
• TAAL
• STEM
• HYPERVENTILATIE
• GEHOOR
• AFWIJKEND MONDGEDRAG
• VOEDINGSPROBLEMEN/ PRÉVERBALE LOGOPEDIE

SPRAAK

Een spraak(ontwikkelings)stoornis betekent dat het kind klanken of klankverbindingen niet of verkeerd uitspreekt. We kunnen speken van een articulatiestoornis (op klankniveau), stotteren, neusspraak of binnensmonds spreken.

Stotteren is een onderbreking in de vloeiendheid van het spreken. Dit kan zich uiten in het herhalen van klanken, lettergrepen en woorden of in het verlengen van klanken. Soms zijn ook lichamelijke spanningen waar te nemen. Sommige mensen hebben “aanleg” om te gaan stotteren (of niet). Deze aanleg is erfelijk of aangeboren. Aanleg voor stotteren betekent dat de timing van spraakbewegingen niet in orde is. Wanneer we spreken moeten er veel processen tegelijkertijd draaien, denk aan het ademen, aansturen van de mond en de stembanden, een idee hebben, de juiste woorden zoeken en goede zinnen vormen. Bij de timing van al deze processen moeten de betrokken spieren de juiste bewegingen maken, met de juiste kracht en op exact het juiste moment. Bij stotteraars blijkt dit goed op elkaar afstemmen van de bewegingen problemen op te leveren. Daardoor worden de woorden herhaald of verlengd. Dit kan met en zonder spanning gepaard gaan. Hoe meer iemand probeert niet te stotteren, des te meer zal hij gaan stotteren. Een goede begeleiding is daarom belangrijk.

We spreken van open neusspraak wanneer er te veel lucht door de neus komt tijdens het spreken. Meestal wordt dit veroorzaakt door te zwakke mondspieren, met name de gehemelte spieren. Dit komt regelmatig voor bij kinderen nadat de amandelen verwijdert zijn. Ook bij “schisis-patiënten” (gehemelte spleet of hazelip) komt deze vorm van neusspraak voor.

We spreken van gesloten neusspraak wanneer het spreken te weinig door de neus klinkt. Bij de klanken [m, n, ng] moet het geluid door de neus stromen. Deze spraakstoornis kun je vergelijken met het spreken wanneer je heel erg neusverkouden bent. De oorzaak van deze stoornis is meestal te veel spanning in de mond en keel tijdens spreken.

boven

boven

Een stemstoornis is een aandoening aan de stem of het stemapparaat met als gevolg een afwijkend stemgeluid. Voorbeelden van afwijkend stemgeluid zijn: een hese, schorre, overslaande of fluisterende stem; een te lage of te hoge stem; een te zachte of te luide stem. Ook kan het zijn dat door het spreken keelpijn of een vermoeidheidsgevoel ontstaat. Iedereen is wel een “hees”, maar wanneer deze heesheid langer dan 3 weken duurt, is nader onderzoek gewenst.

De KNO arts kan de stemplooien bekijken. De logopedist zal het stemgeluid en de stemproductie (hoe maakt iemand het stemgeluid) beoordelen. Hoe langer een stemstoornis bestaat, des te groter is het risico dat er organische afwijkingen zullen ontstaan aan de stemplooien, denk bijvoorbeeld aan stemplooiknobbeltjes of poliepen. Ook kunnen stemklachten ontstaan door medische redenen, denk aan bijvoorbeeld een stemplooiverlamming, beschadiging van de stemplooien door de beademingsbuis tijdens een operatie of een ongeluk, gezwellen in het strottehoofd.

Binnen de logopedie zal in kaart gebracht worden op welke manier iemand zijn stem gebruikt en belast en welke factoren invoed uitoefenen op de stem. Dan zullen er oefeningen gedaan worden om de juiste lichaamsspanning, de juiste ademtechniek en de juiste stemtechniek aan te leren en te leren toepassen. Meestal vergt dit veel tijd en energie. Men moet immers een geautomatiseerd spreekpatroon doorbreken en nieuw aanleren. Vergeet niet dat we gewend en vertrouwd geraakt zijn met ons eigen stemgeluid, hier nemen we maar moeilijk afscheid van.

boven

Bij hyperventilatie is er net als bij veel stemstoornissen sprake van een verkeerde ademing. Hyperventilatie is eingelijk “te snel en te diep ademhalen”. Het geen echte ziekte, maar verkeerd aangeleerd gedrag. Hierdoor ontstaan klachten van heel verschillende aard. De ademhaling versnelt hoorbaar en kan niet meer onder contole gehouden worden. Het hart gaat sneller kloppen, men heeft het gevoel dat het hart een slag overslaat. Men gaat transpireren, wordt bleek en vooral BANG. De oorzaak van hyperventilatie moet vooral gezocht worden in psychische spanning (emoties, drukte, woede, verdriet, problemen).

Wat gebeurt er nou precies in het lichaam?
Als we normaal ademen, krijgen we zuurstof binnen (inademen) die door de longen aan het bloed wordt afgegeven. Het bloed vervoert die zuurstof naar de organen en spieren. De zuurstof is nodig voor de verbranding van voedingsstorffen. Bij dit proces komt de energie vrij die nodig is om te kunnen leven. Naast energie komt er echter ook koolzuur vrij. Deze wordt door het bloed weer naar de longen getransporteerd, om daar te worden afgegeven aan de buitenlucht (uitademen). Dit proces herhaalt zich bij ierdere ademing, gemiddeld 15 keer per minuut.

Bij hyperventilatie verliest het lichaam meer koolzuur dan het produceert. Er ontstaat in het lichaam een te kort aan koolzuur, dat een verandering in de zuurgraad van het bloed veroorzaakt. Die verandering kan leiden tot de voor hyperventilatie karakteristieke klachten.

Wat te doen bij een aanval van hyperventilatie?
Belangrijk is te bedenken dat er in principe niets ernstigs gebeurt. Het is noodzaak om het te kort aan koolzuur weer aan te vullen. Dit kan door de eigen uitgeademde lucht weer in te ademen. Neem bijvoorbeeld een groot plastic zakje (geen klein boterhamzakje) en houd dat rond de mond, er mag GEEN afsluiting zijn. Er mag een gaatje geknipt worden onderin het zakje. Ook een “kommetje” gemaakt van de handen kan al helpen. Op deze manier wordt het te kort aan koolzuur weer aangevuld en zullen de klachten verdwijnen.Voor patiënten met hyperventilatie zijn er verschillende therapie mogelijkheden. Er kan gedacht worden aan een psychotherapeutische behandeling om de oorzaak van de spanning weg te nemen. Daarnaast kan er ook gewerkt worden aan het aanleren van de juiste ademtechniek. Dit help aanvallen te controleren en te voorkomen . Een logopedist kan daarbij helpen.

boven

Een goed gehoor is een voorwaarde voor een goede spraaktaalontwikkeling. Een kind leert de spraak en taal immers door het luisteren naar zijn omgeving en door het imiteren van het voorbeeld dat zijn omgeving aanbiedt. Door het verminderde gehoor is het kind hiertoe onvoldoende in staat. In de spraak vallen dan vooral uitspraakproblemen op. In de taal kunnen woordenschat en zinsbouw zich minder goed ontwikkelen.

Er bestaat een duidelijk verschil tussen doof en slechthorendheid (definities van Moores).
Iemand is doof als het gehoor zodanig gestoord is, dat het verstaan van spraak via het gehoor, met of zonder gebruik van een hoorapparaat, onmogelijk is.
Iemand is slechthorend als het gehoor zodanig gestoord is, dat het verstaan van spraak via het gehoor, met of zonder hoorapparaat, moeilijk, maar niet onmogelijk is.

Ons oor is uit drie delen opgebouwd:
* het uitwendig oor = oorschelp en gehoorgang
* het middenoor = trommelvlies, gehoorbeentjes, de buis van Eustachius
* het binnenoor = slakkenhuis en gehoorzenuw.

Een middenoorontsteking (acuut of chronisch) is de belangrijkrijkste oorzaak voor slechthorendheid bij kinderen. Bij een middenoorontsteking zit er vocht in het middenoor. Meestal ontstaat dit ten gevolge van een verkoudheid. De buis van Eustachius speelt een zeer belangrijke rol bij de beluchting van het middenoor. Wanneer deze buis verstopt zit, wordt het middenoor onvoldoende belucht en komt er te weinig verse zuursof in het middenoor. De mate van gehoorverlies wordt bepaald door de hoeveelheid vocht dat in het middenoor zit. Soms worden er buisjes geplaatst om het vocht uit het oor te kunnen laten lopen.

boven

Onder afwijkend mondgedag wordt verstaan:
- duim- en vingerzuigen;
- mondademen;
- infantiel slikken (slikken met de tong tussen de tanden)

Uit onderzoek blijkt dat 60 % van de kinderen in de leeftijd tot zeven jaar, één of meer afwijkende mondgewoonten vertoont. Deze verkeerde mondgewoonten kunnen een negatief effect hebben op de ontwikkeling van de kaken en het gebit, de hersenfunctie en de spraaktaalontwikkeling.

De tong ligt slap op de mondbodem in plaats van aangezogen aan het gehemelte. Hierdoor ontstaan spraakproblemen en afwijkende gebitsstanden. Daarnaast heeft het ademen door de mond tot gevolg dat de ademhaling meer oppervlakkig blijft, waardoor er minder zuurstof opgenomen wordt. Dit betekent dat er ook minder zuurstof in de hersenen komt, wat gevolgen heeft voor de allertheid, concentratie en geheugen (dus ook op de ontwikkeling van de intelligentie). Maar ook wordt er minder vaak geslikt ten gevolge van de mondademhaling. Hierdoor wordt het middenoor niet vaak genoeg belucht en ontstaat er gemakkelijk een middenoorontsteking. Dit heeft weer gevolgen voor de hele spraaktaalontwikkeling.

boven

Eten en drinken zijn de basale functies in het leven. Bij volwassenen kunnen deze functies verstoord raken door bijvoorbeeld een beroerte of andere neurologische problemen. Het gevolg is dan dat mensen zich vaker verslikken, moeilijk kunnen kauwen of nauwelijks kunnen slikken. De logopedist kan dan eventueel hulp bieden. De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor de begeleiding van baby's en jonge kinderen met eet- en drinkproblemen en hun ouders. Man kan hierbij denken aan kinderen die door vroeggeboorte, anatomische of motorische problemen in het mondgebied, langdurige sondevoeding of door lichamelijke aandoeningen eet- en drinkproblemen hebben. De pré-logopedist is gespecialiseerd in deze problematiek. De wijze waarop het kind gevoed wordt en voeding tot zich probeert te nemen wordt geanalyseerd. Samen met de ouders wordt dan bekeken welke voeding het meest geschikt is om aan te bieden en op welke manier dat het beste gedaan kan worden.

boven